door Ann Van Beurden
“Die Grenzen meiner Sprache bedeuten die Grenzer meiner Welt”, wist Ludwig Wittgenstein… maar wat als je taal niet je eigen taal is en de taal die je hanteert je in eerste instantie artificieel lijkt, alsof je het gevoel hebt niet echt te kunnen zeggen wat je wil zeggen? Ben je dan ergens thuis?
Dit is een gevoel dat we vaak zien terugkeren in het werk van Mekhitar Garabedian (°1977), een Belgische artiest met Armeense roots, maar geboren in Syrië. Zijn eerste solotentoonstelling, getiteld without even leaving, we are already no longer there, kan je nu gaan bezichtigen in het S.M.A.K.. De tentoonstelling was ook de ideale aanleiding om een overzichtscatalogus, Something about today, te publiceren.
In Something about today wordt Garabedians werk besproken aan de hand van een aantal thema’s. Taal is daar eentje van, maar ook de herinnering en de herhaling staan centraal, met name het geheugen van de mens dat woorden, beelden, geuren en geluiden kan opdiepen uit het binnenste van zichzelf. Vaak verwijst Garabedian naar auteurs of kunstenaars waardoor hij werd geïnspireerd, of neemt hij letterlijk woorden of zinnen over uit hun werk. Hij probeert ons zo aan te zetten om zelf te zoeken naar deze ‘hyperlinks’ van het geheugen, waarbij hij ons de ruimte geeft om vrije associaties te maken of om ons dingen te herinneren uit onze eigen leefwereld. Bij Garabedian zijn die herinneringen onlosmakelijk verbonden met zijn Armeense afkomst en zijn jonge jaren in Libanon. De gruwelijke geschiedenis van de Armeense genocide ademt doorheen de werken van de kunstenaar, al wordt de bezoeker er niet rechtstreeks mee geconfronteerd. Garabedian heeft de genocide uiteraard niet zelf meegemaakt maar werd wel opgevoed met de verhalen die erover verteld werden. Wandelend door de tentoonstelling bevind je jezelf in het geheugen van een ander, je kijkt door zijn ogen, je beleeft zijn herinnering… een buitengewone maar verfrissende ervaring.
De voor ons vreemde taal van het Armeens geeft een idee over hoe een migrant zich voelt: gefrustreerd en uitgesloten, omgeven door een taal die hij niet goed begrijpt en al helemaal niet goed spreekt. Hij bevindt zich in een soort twilight zone, waarbij hij noch thuishoort tot de ene cultuur, noch tot de andere. In het werk Words, Recollected (2010) probeert Garabedian zich zoveel mogelijk Armeense woorden te herinneren, en hij schrijft ze fonetisch neer op een witte muur. Het werk reflecteert over de fragiele positie van een taal na een migratie. Garabedians werk is geen representatie van de Armeense kwestie maar door de nadruk te leggen op het mogelijk verdwijnen van een taal, alludeert hij op het verdwijnen of uitsterven van een volk.
Een werk dat niet in de tentoonstelling hangt maar wordt besproken in Something about today is Beirut 1963, een videofragment waarbij een oude, gekreukte foto hersteld wordt tot een perfect plaatje om daarna terug te muteren naar zijn vervallen staat. Ondertussen hoort de toeschouwer het liedje happy birthday in vijf verschillende talen (Armeens, Arabisch, Nederlands, Frans en Engels) die Garabedians familiale diaspora volgen, en dus ook zijn leerproces van deze talen.
Niet alleen de taal, het woord of het geheugen krijgen als abstracte begrippen plaats in Garabedians werk maar hij laat ook zien waar dit vandaan komt door ons een blik te gunnen in zijn Library. Een unieke verzameling boeken, mappen, kaarten, covers, gevonden objecten, etc. die voor hem van belang zijn. Een soort archiveringsimpuls heeft zich van hem meester gemaakt alsof hij het tot stand komen van zijn herinneringen en persoonlijkheid wil tonen aan het publiek.
Aan het einde van de catalogus Something about today vraagt Belgisch curator Thomas Caron aan Garabedian of zijn werk soms niet ontoegankelijk wordt voor de kijker. De kunstenaar antwoordt dat dikwijls het begrijpen van een werk als belangrijk wordt geacht. “Al te vaak komen mensen buiten uit een voorstelling of tentoonstelling met de woorden ‘I didn’t get it…’ alsof dit iets nefast is. Eigenlijk kan je juist genieten van iets dat je niet volledig begrijpt”, meent Garabedian. Hij verwijst hierbij naar een citaat van de Italiaanse artiest Bruno Munari : “The biggest hindrance to understand a work of art is wanting to understand it.”
Meer info over de publicatie Something about today.
De tentoonstelling Mekhitar Garabedian | without even leaving, we are already no longer there loopt tot 26.02.2012 in S.M.A.K.