door Elke Couchez

“Enjoy if you can, I’m tired”, concludeert de Bulgaarse kunstenaar Nedko Solakov over de samenwerking met de curatoren van S.M.A.K., Ikon Gallery (Birmingham), Museau Serralves (Porto) en Galleria Civica (Trento). Uit zijn oeuvre tussen 1980 en 2010 werd voor elk jaar één representatief werk gekozen, die samen de eerste retrospectieve van Solakov in België vormen.

Doorheen de tentoonstelling wordt duidelijk hoe Solakov zich een houding tracht aan te nemen ten opzichte van het communistische verleden van zijn thuisland Bulgarije, maar zich ook afvraagt hoe kunstenaar te zijn en zich tot het instituut van de kunst te verhouden. Een zin op een museummuur verduidelijkt Solakovs visie op de verhouding tussen kunstenaar en maatschappij: “Who knows, maybe in this case, with me as an ammonite, a stuffed duck, as a snowflake, I could establish a more suitable relationship with the society around me”. Dergelijke absurditeiten opereren in het oeuvre van Solakov volgens het mechanisme van ‘dissensus’, wat kan worden geïnterpreteerd als een tactiek waarmee de kunstenaar zijn eigen uitspraken – en die van de curatoren en critici – constant ondermijnt. Door dit spel verwordt elk statement bijna onmiddellijk tot een understatement. Op de museummuren brengt de kunstenaar bijvoorbeeld ironische kanttekeningen aan: “Mistake” of “Some mistakes in the booklet. For the exact title, refer to the wall labels”. Solakov tilt voetnoten op en verheft aanhalingstekens tot kunst. Sprekend in dit verband is ook zijn meest recente werk Folders (2011), een boekenkast met mappen waarin al het gemaakte werk tussen 1980 en 2010 is weergegeven en waarin de kunstenaar onder andere schrijft: “Fuck, I look like an official artist”. Door middel van dergelijke meta-commentaren, plaats Solakov zich telkens buiten zijn eigen artistieke praktijk. In dit spreken en tegenspreken ligt de politieke dimensie van Solakovs kunst. Politiek bewerkstelligt een dissensus over hoe het waarneembare is verdeeld.(1)

Door middel van absurditeiten en ironsiche bedenkingen beoogt Solakov met andere woorden de bestaande consensus over hoe tijd en ruimte is ingedeeld te breken. Die verdeling is niet enkel onderliggend aan het communisme die de ruimte indeelde als collectief versus vreemd, maar is ook aanwezig op artistiek-institutioneel vlak (waar de ruimte wordt ingedeeld door de grenzen tussen binnen en buiten, of tussen kunst en leven). De kunstenaar wil geen nieuwe consensus creëren door middel van absurde kanttekeningen en voetnoten, maar eerder de beslissing over wat zeg- en zichtbaar, en wat publiek en eigen is steeds voor zich uitschuiven en uitdagen. Naast het schrijven is ook het tekenen een door de kunstenaar aangewende strategie om dergelijke dissensus te realiseren. Tekenen is een dialectisch proces van aanpassen en vervormen, waardoor de aangebrachte lijnen geen geanticipeerde bestemming hebben. Omdat de tekenaar weigert de picturale ruimte in te delen, omdat hij met andere woorden weigert de vorm definitief vast te leggen in een gesloten contour, is ook het tekenen een politiek gebaar. De lijn in het oeuvre van Solakov is een proces in wording: ze wordt onderlijnd en doorstreept, ze is zowel grens als verbinding.

Tekenkunst is het medium waarmee Solakov gestalte geeft aan het intuïtieve, het intieme en het informele. De kunstenaar doet vervolgens geen uitspraken over grote verhalen, maar begeeft zich op het niveau van de micronarratief. Door middel van zijn tekeningen roept Solakov persoonlijke herinneringen op, die hij direct en zeer subjectief vertaalt door middel van de lijn. Die verbinding tussen tekenkunst en herinnering, is zeer duidelijk in het werk Our family (Over Naked Body) (1986-87). Voor de Bulgaarse tentoonstelling ‘Nude’, zond Solakov een bruine onfrisse naaktslak – of toch een tekening ervan – in. Wanneer het werk door de jury werd geweigerd overschilderde de kunstenaar het met een nog meer onfrisse spin en nog later met een familieportret. Het is pas in het laatste stadium van het schilderij – waar komische figuurtjes op een pasteuze laag verf werden getekend – dat het werk een politieke dimensie krijgt. Onder de dikke laag verf zijn de contouren van de naaktslak nog zichtbaar. De kunstenaar toont hier dus de mogelijkheid van het tekenen en hertekenen op een oppervlak dat niet kan vergeten. Doordat de ondergrond alle acties onthoudt en zichtbaar maakt, ontstaat een meerlagig tijdsdocument. Niet enkel wordt dat verleden zichtbaar gemaakt, het bepaalt en bestemt ook de huidige conditie van het kunstwerk. Met dit werk creëert Solakov als het ware een metafoor voor het Bulgaarse verleden, dat de artistieke keuzes van de kunstenaar blijft bepalen. Sterker nog, Our Family kan worden geïnterpreteerd als een manifest voor het volledige oeuvre van Solakov: zijn strategie van tekenen en hertekenen en van spreken en tegenspreken onthult de angst en frustratie met betrekking tot dat verleden dat het heden blijft herschrijven. Tekenkunst toont hier de onmogelijkheid van de tabula rasa.

‘All in order, with exceptions’ toont absurditeit (die werkt volgens het mechanisme van dissensus) als politieke strategie, maar bovenal als bron van creativiteit. Door middel van het plaatsen van absurde voetnoten en (kant)tekeningen ondermijnt Solakov de vaste vorm, en stelt het absolute antwoord op sociale, artistieke en politieke problematieken steeds uit. Door het constant bevragen van het eigen artistieke proces creëert de kunstenaar een openheid, waarin betekenis nooit wordt vastgelegd, maar telkens ter discussie staat. Een mens zou voor minder vermoeid zijn na dit blijvend spreken en tegenspreken.
——
(1) Voor die visie op politiek en dissensus, inspireer ik me op  Jacques Rancière: Rancière, Jacques,  The Politics of Aesthetics; the distribution of the sensible, Londen, 2004; Rancière, Jacques, Le spectateur émancipé, Parijs, 2008.
——
De tentoonstelling Nedko Solakov | All in Order, with Exceptions loopt van 25.02 tot 03.06.2012 in S.M.A.K.