Lundahl & Seitl | Over echte en mogelijke ruimtes

Symphony of a Missing Room van Lundahl & Seitl

door Martin Desloovere

In het kader van het podiumfestival The Game Is Up!, georganiseerd door Kunstencentrum Vooruit, is het Zweeds-Londense kunstenaarsduo Christer Lundahl en Martina Seitl te gast in S.M.A.K. Ze presenteren er met Symphony of a Missing Room één van hun ‘immersieve performances’, in dit geval een ongewone rondleiding doorheen het museum. Elke deelnemer wordt via een koptelefoon ondergedompeld in een binauraal opgenomen ‘soundscape’ met onder meer de stem van een jonge vrouw die hem of haar gidst.

Het indrukwekkende effect van een binaurale opname ervoer ik voor het eerst enkele jaren geleden bij een ‘soundwalk’ van de Canadese kunstenares Janet Cardiff in de omgeving van de Londense Whitechapel Gallery. De techniek komt erop neer dat de opnames gemaakt worden met behulp van twee gevoelige condensatormicrofoontjes, eentje in elke oorholte aangebracht (zoals de dopjes van een oortelefoon). Het resultaat is een rijk ‘surround’ klanklandschap waarin veel ‘perspectief’ zit en waarbij elk geluid exact ruimtelijk in een cirkel van 360° te plaatsen is. (Om de volle mogelijkheden te ervaren, dient men er wel met een koptelefoon naar te luisteren. Wie hiermee kennis wil maken, kan terecht op de website van Janet Cardiff voor fragmenten uit haar binaurale soundwalks.)

In Symphony of a Missing Room zitten de deelnemers op een bankje in een zaal van het museum waar alles ‘normaal’ lijkt: er zijn kunstwerken en er lopen andere, ‘gewone’ bezoekers’ rond. Dan krijgt elke deelnemer dus een koptelefoon op, en algauw begint de vrouwenstem op de klankband de aandacht te vestigen op wat er in de ruimte te zien en te horen is. Als even later wordt gevraagd de ogen te sluiten, gaat de beschrijving verder, maar meteen al begint een spel met diverse lagen van werkelijkheid: de stem haalt ‘herinneringen’ op aan wat je zojuist nog zag, maar er wordt ook verwezen naar elementen waarvan je je afvraagt of je dat alles inderdaad wel echt gezien hebt daarnet, dan wel of de stem alleen evoceert wat je mogelijk zou kunnen gezien hebben. Was die museumbezoeker waarover gesproken wordt, er zonet wel echt? Voel je hem werkelijk achter je voorbijlopen, of wordt dat gevoel enkel gesuggereerd door de klankband?

Dat spel met echte en mogelijke werkelijkheden, parallelle werelden bijna, wordt even later nog versterkt wanneer de deelnemers naast de koptelefoon een soort witte duikerbril opgezet krijgen. Die is ondoorzichtig gemaakt, maar blijft wel doorschijnend: de ‘bril’ laat je dus nog alle schakeringen van licht en donker ervaren. Vanaf dat moment word je vrij letterlijk ‘in handen gegeven’ van een persoonlijke gids.

Het lijkt beter hier geen verdere details te onthullen, omwille van de verwondering voor wie dit nog wil meemaken. Wie geregeld in S.M.A.K. komt, weet dat van de ene naar de andere tentoonstelling de ruimtes ingrijpend kunnen wijzigen: plots is er een muur waar de vorige keer een grote doorgang was, of omgekeerd; de opeenvolging van twee of drie kleine zaaltjes bij je eerdere bezoek blijkt plots één grote ruimte geworden te zijn. En natuurlijk zijn er bij elke tentoonstelling nieuwe opstellingen van telkens andere kunstwerken en andere bezoekers, waartegenover en waartussen je telkens weer je positie moet bepalen. Deze ervaringen met veranderende, herinnerde en mogelijke ruimtes worden verhevigd en op diverse, rijk geschakeerde niveaus geëxploreerd door Lundahl & Seitl, in een spel met licht en donker, overgave en vertrouwen, luister- en tastzin, werkelijkheid en verbeelding, aanwezigheid en afwezigheid… Het levert een ervaring op die tot een soort meditatieve roes leidt en in elk geval nog lang blijft nawerken.

P.S. De vermelde Londense soundwalk van Janet Cardiff is in zijn geheel te downloaden van de website van Artangel, de organisatie die de opdracht voor het werk gaf.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *