‘Dürer’s Rhinoceros’ van Javier Téllez

door S.M.A.K.

‘Praise of Folly’ in S.M.A.K. brengt Javier Téllez’ belangrijkste films en installaties van de laatste tien jaar samen en is daarmee het omvangrijkste overzicht van zijn werk tot nu toe. Daar waar de andere films in de tentoonstelling zich afspelen in een fictieve wereld buiten het ziekenhuis, werd ‘Dürer’s Rhinoceros’ (2010) opgenomen in het panopticum van het Miguel Bombarda Hospitaal in Lissabon – ontworpen volgens de originele plannen van Jeremy Bentham als een gevangenis voor de criminele gekken (in gebruik van 1896 tot 2000).

Dürer_rhino_full[1]

‘Dürer’s Rhinoceros’ kwam tot stand tijdens sessies onder leiding van Javier Téllez, waarbij de patiënten van het dagziekenhuis zichzelf voorstelden als bewoners van het voormalige krankzinnigengesticht. Deze reconstructie van het dagelijkse leven werd aangevuld met voice-overs, citaten uit onder andere Jeremy Benthams brief waarin hij het panopticum voorstelt, Plato’s grot, Kafka’s kortverhaal ‘Der Bau’ en het fictieve relaas van het leven in de cellen geschreven door een patiënt – allemaal teksten die verwijzen naar architecturale surveillancemodellen.

Javier Tellez, O Rinoceronte de Dürer (Dürer's Rhinoceros), 2010_2

De titel van Téllez’ film refereert aan een icoon van de Portugese geschiedenis, namelijk de bekende houtsnede die Albrecht Dürer in de zestiende eeuw maakte van Ganda, de eerste neushoorn die ooit Europa bezocht. Het dier werd naar Portugal gebracht in 1515 als geschenk voor Koning Dom Manuel I. Later stierf het in een schipbreuk, terwijl het onderweg was naar Italië als cadeau voor paus Leo X. Téllez gebruikt Ganda als rode draad in zijn film: een opgezette neushoorn wordt in tegenwijzerzin door de circulaire architectuur van het panopticum gerold. De aanwezigheid van de bekende Fado-zangeres Aldina Duarte versterkt het melancholische karakter van de film. ‘Dürer’s Rhinoceros’ reflecteert op de aard van de Portugese culturele identiteit, samengevat in het woord ‘saudade’, een moeilijk vertaalbare term die een gemoedstoestand van weemoed en heimwee beschrijft.

‘Javier Téllez | Praise of Folly’ loopt nog tot 26.01.2014 in S.M.A.K.

Geef een reactie

Jouw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *