Berlinde De Bruyckere | Special Guest Marjan Doom leidt rond

Komende zondag sluit de tentoonstelling ‘Berlinde De Bruyckere | Sculptures & Drawings 2000-2014’ onherroepelijk haar deuren. Meer dan 75 000 bezoekers kwamen de imposante presentatie bekijken. Wie ze miste en deze week nog even tijd vindt, moet zeker naar S.M.A.K. Hier alvast een opwarmer met ‘inside information’ die Marjan Doom, wetenschappelijk onderzoekster uit de directe entourage van de kunstenaar, enkele zondagen geleden aan een select publiek toevertrouwde.

door Carmen Van Cauwenbergh

2011-2012, The Wound II_web
Massieve paardenhalsters omhullen een fragiele wonde (c) Dirk Pauwels

Toen ik op zondag 8 februari voor de rondleiding met Marjan Doom in S.M.A.K. aankwam, dacht ik even dat ik mij van plaats had vergist. Ik zag een slang mensen tot net voor de ingang. Het is een tijd geleden dat het zo lang aanschuiven was om er een tentoonstelling te bezoeken. Berlinde De Bruyckere weet veel mensen te beroeren en dat is terecht, ook al vond ik het, toen ik de eerste zaal binnenstapte, meteen jammer dat ik niet de luxe had om mij alleen tussen haar beelden te begeven. Dat was dan ook de eerste tip van Marjan: “Kom zeker nog eens terug op een rustig moment, de ervaring zal helemaal anders zijn”.

Marjan Doom, dierenarts en conservator van het museum morfologie van de universiteit Gent werkt nauw samen met Berlinde en wou vanuit die samenwerking haar licht werpen op de kunstwerken. Ik vrees altijd een beetje voor de anekdotiek bij dit soort rondleidingen, maar daar was Marjan zelf voor op haar hoede: “Wie smeuïge of bloederige verhalen verwacht, Continue reading “Berlinde De Bruyckere | Special Guest Marjan Doom leidt rond”

Presentie en presentatie (3) – Wat de waarheid ons zegt, zonder het lawaai van woorden

In dit derde deel van deze blogbijdrage belicht Martin Desloovere vanuit theatraal oogpunt opnieuw een sculptuur uit de S.M.A.K.-tentoonstelling rond Berlinde De Bruyckere: ‘J.L.’ (2005-‘06). Zowel de dramatiek van de sculptuur zelf, als die van de manier waarop het werk in de ruimte is opgesteld, worden scherper belicht. Het sluitstuk van een boeiende trilogie.

J.L.-dirk-pauwels_web
J.L. (2005-’06) (c) Dirk Pauwels

Ook de sculptuur ‘J.L.’ verkeert in een dualiteit die vergelijkbaar is met die van de sculptuur ‘Hanne’. De trapjes opstijgend en binnenstappend in de kabinetten van de bovenverdieping van het museum, zien we ons plots geconfronteerd met een beroerend beeld in de verte. Het is met één spot in de ruimte geïsoleerd en dit op een behoorlijk duistere plek. Een mens zit er te balanceren bovenop een ‘sokkel’ die bestaat uit twee op elkaar gestapelde en aan elkaar bevestigde houten zitkrukken. In zichzelf gerold, met sterk gekromde rug, helemaal binnenwaarts gekeerd, opzij beschermd door zeer dunne, krachteloos lijkende benen, de knieën helemaal tot op schouderhoogte opgetrokken. De huid van het personage is vaal van kleur, met hier en daar rood en blauw van bloed en aderen, kleuren die de laatste jaren steeds verfijnder ‘onderhuids’ door De Bruyckere worden aangebracht.

Ook deze figuur roept, naar mijn gevoel, in zijn eerste verschijning vooral breekbaarheid, ziekelijkheid en in zichzelf wegvluchtende angst op. Maar het spotlicht is ook hier zacht en warm – én – onthult dat Continue reading “Presentie en presentatie (3) – Wat de waarheid ons zegt, zonder het lawaai van woorden”

Presentie en presentatie (2) – Tussen fragiele schuchterheid en existentiële affirmatie

In het eerste deel van deze trilogie bracht Martin Desloovere een algemene schets over het belang van theatraliteit bij het werk van Berlinde De Bruyckere. Dit tweede luik neemt een eerste concreet voorbeeld onder de loep: de sculptuur ‘Hanne’ (2003).

Berlinde-De-Bruyckere_Hanne
Hanne (2003) (c) Mirjam Devriendt

Wanneer we een verduisterde zaal op de overloop van de bovenverdieping van S.M.A.K. binnenstappen, verschijnt plots tegen de achterwand, in het zachte, diffuse licht van een spot, de sculptuur ‘Hanne’. Ze staat op een schapje dat tegen de muur is bevestigd op ongeveer anderhalve meter hoogte, met de schouders een beetje opgetrokken en een wat gekromde rug, met een knik in de knieën en haar rechterzij tegen de muur aan.

De schuwheid van haar houding wordt versterkt door het lange haar dat ze voorlangs in haar armen houdt en dat tot helemaal onder haar knieën reikt. Gezicht en voorkant van het lichaam blijven verborgen. De kleur van de huid oogt overwegend vaalgrijs. Bij een eerste confrontatie openbaart deze figuur zich in haar breekbare naaktheid als ietwat ziekelijk en uitermate schuchter. Het lijkt wel alsof ze ‘in’ de muur zou willen kruipen, weg van de lege duisternis om haar heen, weg van de indringende blikken van de passanten.

Maar als we iets langer in de nabijheid van ‘Hanne’ vertoeven, wordt deze eerste en aangrijpende indruk, waarbij fragiliteit en eenzaamheid overheersen, mede verhevigd door de enscenering op het schap en in het warme spotlicht, gecounterd: ‘Hanne’ stààt er uiteindelijk wel. Ze verdwijnt ‘niet’ in of door de muur. Ze kan misschien zelfs, vanuit haar hogere positie en door spleetjes in het ‘haargordijn’ heen, op de bezoekers néérkijken. Ze bevindt zich daarboven in elk geval ook verheven boven het ‘aardse gedoe’ onder haar, in een sterke, existentiële affirmatie.

Presentie en presentatie (1) – Over Berlinde De Bruyckere en theatraliteit

Naar aanleiding van de S.M.A.K.-tentoonstelling ‘Berlinde De Bruyckere. Sculptures & Drawings 2000-2014’ belicht Martin Desloovere theatrale aspecten van de kunstenaars werken en de manier waarop ze haar oeuvre in scène zet. In dit eerste deel wordt een algemeen kader geschetst waarbinnen in twee volgende delen telkens op één sculptuur zal worden gefocust. Wordt dus vervolgd!

2005-2006,-J.L._lowres (c) Mirjam Devriendt
coverfoto monografie Berlinde De Bruyckere (c) Mirjam Devriendt

Laten we ons dit even voorstellen: in een theaterruimte is het helemaal donker, zowel het publieksgedeelte als het podium. Plots floept boven een personage een felle ‘lichtdouche’ aan: een eenvoudige ingreep, die echter met een behoorlijke dramatische kracht al veel over dat personage kan onthullen… Niet voor niets wordt de ‘openbaring’ of ‘verschijning’ beschouwd als één van de centrale elementen van theatraliteit (de term wordt hier gebruikt in essentie, dus los van connotaties als “bombastisch” of ”overdreven”). Deze eerste indruk van het personage wordt mee bepaald door hoe hij of zij is aangekleed, door welke eigenschappen kunnen worden afgeleid uit gelaatsuitdrukking, houding, eventuele eerste woorden, enz.

De mensenbeelden van Berlinde De Bruyckere spreken uiteraard niet, althans niet met gewone woorden, maar ze zeggen misschien net daarom des te meer. Continue reading “Presentie en presentatie (1) – Over Berlinde De Bruyckere en theatraliteit”

Troostend gekrabbel aan de krassen op mijn ziel

Sinds kort biedt S.M.A.K. een nieuw publieksformat aan: ‘Art to Body & Mind’, een intense interactieve workshop die je tentoonstellingen sterker vanuit je buik doet beleven en je vanuit je persoonlijke blik tot spreken brengt. Een filosoof, een lichaamstherapeute en een kunsthistorica geven de voorzet maar laten de dingen vooral gebeuren. Kort voor eindejaar nam Arjan Sohier deel. Hier lees je zijn verslag.

ATB&M_beeld-web

Na afloop was ik blij dat ik geweest was. Zelfs opgelucht. Wat een overweldigende tentoonstelling.

Ik had niet veel zin om naar Berlinde De Bruyckere in S.M.A.K. te gaan. Op vakantie in Londen had ik ooit een kleine tentoonstelling rond haar werk meegepikt. Op vakantie pik ik altijd iets mee. Zo gaat dat. Maar die droevige, zo zwaarmoedige beelden: dode paarden, bleke mensachtige beelden uit was… Dit was wel mijn vakantie hè. Snel snel ging ik van zaal naar zaal om net op tijd met een Ricard op het terras van het museum in het zonnetje te gaan zitten. Gelukkig bleef de kunst niet teveel hangen. Het was ook veel te mooi weer om binnen te blijven. En wie kon het weten, maar misschien zou het morgen wel regenen. In Engeland moet je van iedere straal zon genieten.

Bij Berlinde De Bruyckere weet je dat ze krassen op je ziel naar boven brengt. Maar ik ben niet zo’n krabber aan de krassen op mijn ziel. De kranten schreven dat de tentoonstelling ‘troost’ biedt. Wat heb je daaraan? Ik heb geen troost nodig. Als ik niet aan pijnlijke dingen denk, dan zijn ze er niet. Weg. Fwiep! Voor mij is troost een beetje als spijt. En ik zeg vaak: ‘Spijt is wat de koe schijt’. Daarmee is de kous af.

Natuurlijk is dit niet echt zo. Die krassen op mijn ziel zijn mijn dierbaarste bezit. Al wil ik wel zoveel mogelijk zelf kiezen op welk moment ik ze voel. Mijn krassen vragen een bijzondere benadering.

De uitnodiging die ik een tijdje geleden van S.M.A.K. kreeg was iets bijzonders. Continue reading “Troostend gekrabbel aan de krassen op mijn ziel”

Berlinde De Bruyckere. Verlijden tot een streling.

In S.M.A.K. vindt de eerste grote solotentoonstelling sinds jaren in België van Berlinde De Bruyckere plaats. Paarden hangen in de lucht, er spoelt een potvis aan, bomen groeien in kasten, bloederige geweien hangen aan de muur en torso’s zitten op krukken. Wie het verband vindt, wil het gebruiken. Maar we zijn in een museum: kijken mag, de gewonden verbinden niet.

door Bob Vanden Broeck

‘Ik kende de blik die ze dan had: het was de onderdanige, droevige blik van een ziek dier dat zich een paar passen van de meute verwijdert, zijn kop op zijn poten legt en zachtjes zucht, omdat het voelt dat het verloren is en weet dat het van de kant van zijn soortgenoten volstrekt geen medelijden hoeft te verwachten.’ – Michel Houellebecq, Mogelijkheid van een eiland

Een ruime zaal, maar toch krijg je het gevoel dat de muren naar elkaar toeschuiven, dat het plafond zachtjes naar beneden zakt, dat er uit alle openingen in de zaal plots raven, draken en bezemstelen zullen vliegen. Hier begint de tentoonstelling. Vier kasten staan in de white cube, glazen vitrinekasten, zoals je die vindt in een zoölogisch museum. Aan de muren prijken tekeningen. Onder een glazen stolp liggen gedeformeerde lichamen, gemaakt van was. Man noch vrouw noch mens. En toch al te menselijk. Hoewel van was, lijken het marmeren sculpturen, piëta’s. De Bruyckere pompt bloed in haar wassen beelden en kleurt ze met het rood van Titiaan. Hard marmer tegenover boetseerbare wax, beitels tegenover vingers.

63_vandenbroeck_Berlinde De Bruyckere in het SMAK 2_700.jpg
Berlinde De Bruyckere, Kreupelhout – Cripplewood (2012-’13), (c) Dirk Pauwels

De torso’s liggen onder een glazen stolp, historische relieken bijna. Kronkelende restanten, even luguber als sensueel. Continue reading “Berlinde De Bruyckere. Verlijden tot een streling.”

KASK-lezing Berlinde De Bruyckere – Over paarden- en andere huiden

Vorige donderdag 4 december ging Hans Theys tijdens een buitengewoon drukbezette KASK-lezing in gesprek met Berlinde De Bruyckere over de rol die textiel en de bewerking ervan spelen in haar werk. Emma Volckaert was ter plekke en pikte er voor ons enkele interessante anekdotes uit.

door Emma Volckaert

Al snel na de aankondiging van deze KASK-lezing oversteeg de populariteit van Berlinde De Bruyckere de grootte van de ruimte in de Bijloke waar de lezing oorspronkelijk was gepland. Op het Facebook-evenement reageerden zo maar even 933 gegadigden. Om een overrompeling te vermijden, werd de lezing verplaatst naar de Miryzaal van het Gentse conservatorium. Niet iedereen op de digitale gastenlijst hield woord, maar toch trotseerden enkele honderden geïnteresseerden de eerste winterkou. De helft ervan koos zelfs al een uurtje vooraf een goede zitplek uit om zeker niets te missen.

Zij die niet naar de lezing kwamen, hadden ongelijk. De Bruyckere is een fenomeen. Op een zeer informele en aangename manier ging het gesprek met auteur Hans Theys van start. Wat als een lezing over de rol van textiel in De Bruyckeres werk was aangekondigd, werd een samenraapsel van anekdotes. Maar daar was het publiek duidelijk voor gekomen. Los van zweverige praatjes die soms aan kunstenaars wordt gelinkt, slaagde De Bruyckere erin om haar passie en emoties helder uiteen te zetten.

Berlinde De Bruyckere, Lost I (2006), © MirjamDevriendt

Zo maakte ze via een aantal verhalen haar fascinatie voor paardenhuiden duidelijk. Ze vertelde onder meer dat ze jarenlang het magazijn van een huidenhandelaar in Anderlecht niet binnen mocht. Alsof het een schatkamer betrof, beschreef De Bruyckere hoe ze bleef ijveren voor een toegangsticket tot deze voor haar magische plaats. Continue reading “KASK-lezing Berlinde De Bruyckere – Over paarden- en andere huiden”

Performance ‘Romeu My Deer’ door Romeu Runa

In het kader van de tentoonstelling ‘Berlinde De Bruyckere. Sculptures & Drawings. 2000 – 2014’ bracht de Portugese danser Romeu Runa (°1978, Cova de Piedade) afgelopen weekend in S.M.A.K. de bijzonder intense performance ‘Romeu My Deer’. Sinds de Bruyckeres ontmoeting met de Gentse choreograaf Alain Platel speelt dans een belangrijke rol in haar oeuvre. Platel bracht de kunstenaar in contact met Runa. Ze vertaalde zijn gespierde lichaam in een reeks tekeningen en sculpturen van verwrongen, muterende figuren met geweien, waarvan de titel – ‘Romeu My Deer’ – verwijst naar de naam van de danser. Runa liet zich van zijn kant inspireren door het werk van De Bruyckere en creëerde een performance die tot nu enkel in Londen in 2012 was te zien bij de voorstelling van de publicatie ‘Romeu My Deer’.

door Annelies Vantyghem

romeu my deer - performance - foto Nele De Roo
(c) Foto Nele De Roo

“Uit Actaeons met water besprenkelde hoofd ontsproot een levensgroot gewei. Hij kreeg ook de nek van een hert, puntige oren en zijn armen en benen veranderden in poten. Hij werd een hert.” *

Met lichte tred betreedt Romeu Runa ontspannen maar geconcentreerd de museumzaal. Onbewogen ontkleedt hij zich om vervolgens onverstoorbaar zijn tijd te nemen om zich voor de performance op te laden. Zijn blik focust op De Bruyckeres geweisculpturen die neerwaarts aan de muur hangen. Als vanzelf verstilt het publiek bij de aanblik van de danser die geleidelijk in trance verdiept raakt. Runas hoofd pompt zich vol bloed tot het verzadigd rood aanloopt. Langzaam komt zijn pezige, krachtige lichaam in beweging. De twee delen van het wassen gewei worden van de muur afgehaakt. Wanneer Runa ze voor zijn gezicht houdt alsof de geweien uit zijn oogholten groeien, wordt hun vlezigheid één met de huid van de danser. Voor onze ogen doet Runa in naadloos ineenvloeiende fases een onwaarschijnlijk waar fabeldier ontstaan, opstaan en vergaan. Het akelig holle geschreeuw en het eindbeeld van de borstkas die in een steeds trager ritme opbolt en ineenzakt, zinderen nog na.

* Fragment uit ‘Diana en Actaeon’, een Metamorfose van Ovidius, waarin Diana, godin van de jacht, jager Actaeon ter bestraffing in een hert verandert, nadat hij haar ongewild naakt had zien baden.

De performance ‘Romeu My Deer’ wordt herhaald op 10 en 11 januari 2015.
Telkens om 19:00. Duurtijd: 35 min. Max. 100 personen per avond.
Prijs: 20 euro / Reductietarief Vrienden v/h S.M.A.K. of lerarenkaart: 15 euro.
Inschrijven? Stuur een mail naar leen@smak.be, vermeld de datum en met hoeveel personen je komt. Nadien krijg je alle details om je plaats te garanderen.
De tentoonstelling ‘Berlinde De Bruyckere. Sculptures & Drawings. 2000 – 2014’ loopt nog tot 15.02.2015.