Loops: concert door SPECTRA ensemble | bij Wall Drawing Nr.36 van Sol LeWitt

Nog tot 14 februari 2016 kan je in S.M.A.K. een ongewoon kunstwerk bewonderen: Wall Drawing Nr.36 van Sol LeWitt. Bij dit werk ontwikkelde het SPECTRA ensemble een reeks van vier concerten met focus op minimal music. De opvoering van het derde concert in de reeks vindt plaats op 21 januari. Martin Desloovere woonde in december het tweede concert ‘Loops’ bij met focus op componist William Basinski. In dit stuk lees je meer over de componist en de bijzondere wijze waarop zijn bekende Disintegration Loops ontstonden.

spectra
Sol LeWitt, Wall Drawing Nr.36 | Intersecting Bands of four Colors (Black – Blue – Red – Yellow) from four Directions – 90 cm wide (symmetrically) (1970)

Voor hun tweede concert in deze reeks stelde SPECTRA ensemble een programma rond het fenomeen ‘loops’ samen. Eerst kwamen twee tapewerken aan bod die bijzonder belangrijk zijn (geweest) voor de ontwikkeling van elektronische en avant-garde muziek en geluidskunst. We luisterden naar een opname van Steve Reichs vroege werk met gemanipuleerde geluidsband Come Out (1966). Daarna werd met hedendaagse muzieksoftware een live-versie van Alvin Luciers I Am Sitting in a Room (1969) opgevoerd.

Na deze ook vandaag nog boeiende openers was het tijd voor The Disintegration Loops 1.1 van William Basinski in een bewerking voor Continue reading “Loops: concert door SPECTRA ensemble | bij Wall Drawing Nr.36 van Sol LeWitt”

Minimale klanklandschappen | bij Wall Drawing Nr.36 van Sol LeWitt

Nog tot 14 februari 2016 kan je in S.M.A.K. een ongewoon kunstwerk bewonderen: Wall Drawing Nr.36 van Sol LeWitt. Het voorbije jaar organiseerde S.M.A.K. in relatie tot dit werk verschillende kabinettentoonstellingen en performances. Daarnaast ontwikkelde het SPECTRA ensemble een reeks van vier concerten met focus op minimal music. De opvoering ervan start op 12 november. Met dit stuk geeft Martin Desloovere alvast een voorsmaakje.

spectra
Sol LeWitt, Wall Drawing Nr.36 | Intersecting Bands of four Colors (Black – Blue – Red – Yellow) from four Directions – 90 cm wide (symmetrically) (1970)

Als minimalist en conceptualist vond Sol LeWitt dat het idee voor een kunstwerk belangrijker was dan het resultaat. Zijn muurtekeningen verspreidde hij in de vorm van ruwe schetsen met bijhorende beschrijving. De eigenlijke tekening realiseerde de kunstenaar meestal niet zelf. Zijn Wall Drawing Nr.36 maakt deel uit van de S.M.A.K.-collectie. Het museum voerde het werk voor het eerst sinds 1999 opnieuw uit en dit keer op een ongeziene grootte: een wand van 20 meter breed op 8 meter hoog.

Het resultaat is fascinerend in zijn Continue reading “Minimale klanklandschappen | bij Wall Drawing Nr.36 van Sol LeWitt”

Presentie en presentatie (3) – Wat de waarheid ons zegt, zonder het lawaai van woorden

In dit derde deel van deze blogbijdrage belicht Martin Desloovere vanuit theatraal oogpunt opnieuw een sculptuur uit de S.M.A.K.-tentoonstelling rond Berlinde De Bruyckere: ‘J.L.’ (2005-‘06). Zowel de dramatiek van de sculptuur zelf, als die van de manier waarop het werk in de ruimte is opgesteld, worden scherper belicht. Het sluitstuk van een boeiende trilogie.

J.L.-dirk-pauwels_web
J.L. (2005-’06) (c) Dirk Pauwels

Ook de sculptuur ‘J.L.’ verkeert in een dualiteit die vergelijkbaar is met die van de sculptuur ‘Hanne’. De trapjes opstijgend en binnenstappend in de kabinetten van de bovenverdieping van het museum, zien we ons plots geconfronteerd met een beroerend beeld in de verte. Het is met één spot in de ruimte geïsoleerd en dit op een behoorlijk duistere plek. Een mens zit er te balanceren bovenop een ‘sokkel’ die bestaat uit twee op elkaar gestapelde en aan elkaar bevestigde houten zitkrukken. In zichzelf gerold, met sterk gekromde rug, helemaal binnenwaarts gekeerd, opzij beschermd door zeer dunne, krachteloos lijkende benen, de knieën helemaal tot op schouderhoogte opgetrokken. De huid van het personage is vaal van kleur, met hier en daar rood en blauw van bloed en aderen, kleuren die de laatste jaren steeds verfijnder ‘onderhuids’ door De Bruyckere worden aangebracht.

Ook deze figuur roept, naar mijn gevoel, in zijn eerste verschijning vooral breekbaarheid, ziekelijkheid en in zichzelf wegvluchtende angst op. Maar het spotlicht is ook hier zacht en warm – én – onthult dat Continue reading “Presentie en presentatie (3) – Wat de waarheid ons zegt, zonder het lawaai van woorden”

Presentie en presentatie (2) – Tussen fragiele schuchterheid en existentiële affirmatie

In het eerste deel van deze trilogie bracht Martin Desloovere een algemene schets over het belang van theatraliteit bij het werk van Berlinde De Bruyckere. Dit tweede luik neemt een eerste concreet voorbeeld onder de loep: de sculptuur ‘Hanne’ (2003).

Berlinde-De-Bruyckere_Hanne
Hanne (2003) (c) Mirjam Devriendt

Wanneer we een verduisterde zaal op de overloop van de bovenverdieping van S.M.A.K. binnenstappen, verschijnt plots tegen de achterwand, in het zachte, diffuse licht van een spot, de sculptuur ‘Hanne’. Ze staat op een schapje dat tegen de muur is bevestigd op ongeveer anderhalve meter hoogte, met de schouders een beetje opgetrokken en een wat gekromde rug, met een knik in de knieën en haar rechterzij tegen de muur aan.

De schuwheid van haar houding wordt versterkt door het lange haar dat ze voorlangs in haar armen houdt en dat tot helemaal onder haar knieën reikt. Gezicht en voorkant van het lichaam blijven verborgen. De kleur van de huid oogt overwegend vaalgrijs. Bij een eerste confrontatie openbaart deze figuur zich in haar breekbare naaktheid als ietwat ziekelijk en uitermate schuchter. Het lijkt wel alsof ze ‘in’ de muur zou willen kruipen, weg van de lege duisternis om haar heen, weg van de indringende blikken van de passanten.

Maar als we iets langer in de nabijheid van ‘Hanne’ vertoeven, wordt deze eerste en aangrijpende indruk, waarbij fragiliteit en eenzaamheid overheersen, mede verhevigd door de enscenering op het schap en in het warme spotlicht, gecounterd: ‘Hanne’ stààt er uiteindelijk wel. Ze verdwijnt ‘niet’ in of door de muur. Ze kan misschien zelfs, vanuit haar hogere positie en door spleetjes in het ‘haargordijn’ heen, op de bezoekers néérkijken. Ze bevindt zich daarboven in elk geval ook verheven boven het ‘aardse gedoe’ onder haar, in een sterke, existentiële affirmatie.

Presentie en presentatie (1) – Over Berlinde De Bruyckere en theatraliteit

Naar aanleiding van de S.M.A.K.-tentoonstelling ‘Berlinde De Bruyckere. Sculptures & Drawings 2000-2014’ belicht Martin Desloovere theatrale aspecten van de kunstenaars werken en de manier waarop ze haar oeuvre in scène zet. In dit eerste deel wordt een algemeen kader geschetst waarbinnen in twee volgende delen telkens op één sculptuur zal worden gefocust. Wordt dus vervolgd!

2005-2006,-J.L._lowres (c) Mirjam Devriendt
coverfoto monografie Berlinde De Bruyckere (c) Mirjam Devriendt

Laten we ons dit even voorstellen: in een theaterruimte is het helemaal donker, zowel het publieksgedeelte als het podium. Plots floept boven een personage een felle ‘lichtdouche’ aan: een eenvoudige ingreep, die echter met een behoorlijke dramatische kracht al veel over dat personage kan onthullen… Niet voor niets wordt de ‘openbaring’ of ‘verschijning’ beschouwd als één van de centrale elementen van theatraliteit (de term wordt hier gebruikt in essentie, dus los van connotaties als “bombastisch” of ”overdreven”). Deze eerste indruk van het personage wordt mee bepaald door hoe hij of zij is aangekleed, door welke eigenschappen kunnen worden afgeleid uit gelaatsuitdrukking, houding, eventuele eerste woorden, enz.

De mensenbeelden van Berlinde De Bruyckere spreken uiteraard niet, althans niet met gewone woorden, maar ze zeggen misschien net daarom des te meer. Continue reading “Presentie en presentatie (1) – Over Berlinde De Bruyckere en theatraliteit”

JOACHIM KOESTER | Performen op de grens van het mogelijke

Over performance en het theatrale in het werk van Joachim Koester

Martin Desloovere

Wie de uitgebreide solotentoonstelling van Joachim Koester in S.M.A.K. bezoekt, verlaat al gauw de vertrouwde ‘white box’-omgeving van het museum en komt terecht in duistere zalen. Uiteraard zorgt die duisternis in de eerste plaats gewoon voor een goede zichtbaarheid van de geprojecteerde beelden, maar tegelijk roept ze meteen het gevoel op van de ‘black box’ van het theater.

Die indruk van een doelbewuste, sfeer scheppende enscenering wordt bovendien aanzienlijk versterkt door de manier waarop de diverse ‘kamers’ met elkaar verbonden zijn: via doolhofachtige gangen langs grote wanden, gemaakt van ongeordend aan elkaar getimmerde houten planken. In deze tekst lijkt dat misschien niet echt indrukwekkend, maar het is verrassend hoe sterk dit eenvoudige ‘decor’ de ervaring van Koesters werk beïnvloedt, kleurt en ondersteunt. De houten constructies en de uitgekiende belichting laten volop elementen van theatraliteit meespelen: verschijnen en verdwijnen, spanning, verkenning en ontdekking. Tijdens een rondleiding zei Koester daar zelf over: “The wooden structure is like a cake saying ‘Eat me, enter me, get lost in me’. It creates a boarded-up, haunted house feeling.” Continue reading “JOACHIM KOESTER | Performen op de grens van het mogelijke”

TRACK | Een BlindDate met Aifoon

Tussenin de stiltes van de stad

door Martin Desloovere

De elfde paragraaf van het TRACK-manifest stelt dat deze stadstentoonstelling niet alleen “ageert, speelt, leest” maar ook onder meer nog “luistert…”. Met de intentie om “a contemporary city conversation” op gang te brengen, kan TRACK zich inderdaad niet beperken tot een visuele en ruimtelijke wisselwerking: ook aandacht voor het auditieve aspect van de beoogde conversatie is onvermijdelijk.

Daartoe is een samenwerking aangegaan met Aifoon vzw, een kunsteducatieve organisatie die haar missie heel gevat en poëtisch omschrijft: ze “onderzoekt geluid in stilte”. De naamkeuze is overigens even veelbetekenend: de knipoog naar de iPhone is tegelijk een verwijzing naar – bij uitbreiding alle – hedendaagse technologie die ons in staat stelt om (stem)geluid te capteren (en eventueel ook te manipuleren) en meteen zowat de hele wereld rond te zenden. Maar nog los van alle (tegenwoordig makkelijk beschikbare) techniek, is de fonetische schrijfwijze wellicht een indicatie dat de organisatie bij haar projecten in de eerste plaats aandacht wil hebben voor het basisgegeven van haar werkveld: de relatie van elk individu (elke “I” of “ik”) tot (een) geluid (“foon” van het Griekse “phonos”).

Binnen het luik “(Inter)Actieve trajecten” van TRACK biedt Aifoon met BlindDate een ‘audiowalk’ aan. De deelnemers verzamelen aan het ‘meeting point’ van de TRACK-cluster Macharius op de Hagelandkaai. Continue reading “TRACK | Een BlindDate met Aifoon”

Mekhitar Garabedian | Something about All of Us

bij de publicatie en de tentoonstelling van Mekhitar Garabedian

door Martin Desloovere

De Armeens-Syrisch-Belgische kunstenaar Mekhitar Garabedian, wiens eerste museale tentoonstelling nog tot 26 februari 2012 in S.M.A.K. te zien is, heeft duidelijk een scherpe zin voor veelzeggende en paradoxaal lijkende titels.

Zo heeft hij het boek dat naar aanleiding van deze tentoonstelling is verschenen, de titel Something about Today gegeven. Het boek is niet zozeer een catalogus in de enge zin, maar veeleer een kunstenaarsboek met een overzicht van zijn belangrijkste werken tot nu. Zelfs nog maar bij een eerste begin van kennismaking met dat oeuvre, duiken al snel termen op als geheugen, verleden en herinnering. Dat de kunstenaar zijn werk dan bestempelt als “something about today” lijkt op het eerste gezicht inderdaad wat vreemd, maar bij iemand als Garabedian, die zo nadrukkelijk ook met het fenomeen en de finesses van ‘taal’ bezig is, kan die titelkeuze natuurlijk alleen maar veelzeggend zijn.

De paradox wordt bij de aanhef van het – overigens bijzonder lezenswaardige – eerste essay in de publicatie, van de hand van Marie-Aude Baronian, meteen ‘toegelicht’ in een citaat uit een studie van de Duits-Amerikaanse professor Vergelijkende Literatuur aan de Columbia University in New York, Andreas Huyssen. Daarin stelt hij dat “the temporal status of any act of memory is always the present and not (…) the past itself”. Continue reading “Mekhitar Garabedian | Something about All of Us”

Sailstorfer en Macchi | Klanken van tijd

bij enkele geluidskunstinstallaties van Michael Sailstorfer en Jorge Macchi

door Martin Desloovere

De jongste maanden worden liefhebbers van sound art door S.M.A.K. verwend: in de recente solotentoonstellingen van zowel Michael Sailstorfer als Jorge Macchi kunnen een paar boeiende geluidskunstinstallaties ’beleefd’ worden.

Sound Art

Sound art heeft zich vooral de voorbije tien jaar steeds nadrukkelijker als aparte ‘discipline’ en specifiek studieobject in de hedendaagse kunst(kritiek) ontwikkeld, te oordelen naar de talloze tentoonstellingen, festivals, conferenties en kunstwetenschappelijke studies die eraan gewijd worden. Toch moeten we voor de eerste aanzetten terug tot de jaren 1950, zoals de Amerikaanse muzikant en onderzoeker Brandon LaBelle aangeeft in zijn boeiende studie Background Noise. Perspectives on Sound Art (2006):

 “Since the early 1950s, sound as an aesthetic category has continually gained prominence. Initially through the experimental music of John Cage and ‘musique concrète’, divisions between music and sound stimulated adventures in electronics, field recording, the spacialization of sonic presentation. (…) The developments of sound art which took its defining steps from the mid to late 1960s, coincides generally with the developments of (…) Performance and Installation Art.”

Continue reading “Sailstorfer en Macchi | Klanken van tijd”

Lundahl & Seitl | Over echte en mogelijke ruimtes

Symphony of a Missing Room van Lundahl & Seitl

door Martin Desloovere

In het kader van het podiumfestival The Game Is Up!, georganiseerd door Kunstencentrum Vooruit, is het Zweeds-Londense kunstenaarsduo Christer Lundahl en Martina Seitl te gast in S.M.A.K. Ze presenteren er met Symphony of a Missing Room één van hun ‘immersieve performances’, in dit geval een ongewone rondleiding doorheen het museum. Elke deelnemer wordt via een koptelefoon ondergedompeld in een binauraal opgenomen ‘soundscape’ met onder meer de stem van een jonge vrouw die hem of haar gidst.

Het indrukwekkende effect van een binaurale opname ervoer ik voor het eerst enkele jaren geleden bij een ‘soundwalk’ van de Canadese kunstenares Janet Cardiff in de omgeving van de Londense Whitechapel Gallery. De techniek komt erop neer dat de opnames gemaakt worden met behulp van twee gevoelige condensatormicrofoontjes, eentje in elke oorholte aangebracht (zoals de dopjes van een oortelefoon). Het resultaat is een rijk ‘surround’ klanklandschap waarin veel ‘perspectief’ zit en waarbij elk geluid exact ruimtelijk in een cirkel van 360° te plaatsen is. (Om de volle mogelijkheden te ervaren, dient men er wel met een koptelefoon naar te luisteren. Wie hiermee kennis wil maken, kan terecht op de website van Janet Cardiff voor fragmenten uit haar binaurale soundwalks.)

Continue reading “Lundahl & Seitl | Over echte en mogelijke ruimtes”

Adrian Ghenie | Let’s Do It a Dada!

Bij The Dada Room van Adrian Ghenie

door Martin Desloovere

Adrian Ghenie, The Dada Room, 2010 (Courtesy Tim Van Laere Gallery, Antwerpen)

In de grote middenzaal op de eerste verdieping van S.M.A.K. staat een opmerkelijk, aan de buitenkant onafgewerkt ogend bouwwerk. Het betreft The Dada Room van de Roemeense kunstenaar Adrian Ghenie, die er zijn eerste installatie mee presenteert. The Dada Room is het begin- en/of eindpunt voor de bezoekers van drie aanpalende zalen die hen met de schilderkunst van Ghenie kennis laten maken. Ter voorbereiding van zijn schilderijen bouwt de kunstenaar vaak een driedimensionale maquette op schaal. Daarvan neemt hij dan foto’s die hij als basis voor het schilderen gebruikt. Die tussenstappen laten hem toe om nieuwe, originele, filmische invalshoeken te vinden.

Continue reading “Adrian Ghenie | Let’s Do It a Dada!”